Matrassen - Startpagina wondverzorging - www.startwondverzorging.nl, het startpunt op het gebied van wondzorg

Welke drukreducerende systemen helpen bij het voorkomen van decubitus?

Drukreducerende systemen

Drukreducerende systemen (drukverlagende matrassen) spelen een belangrijke rol bij de preventie en de behandeling van decubitus. Hoe lager de druk uitgeoefend op het lichaam (tissue interface druk) hoe kleiner het risico om decubitus te ontwikkelen. Alle drukverlagende systemen hebben als eigenschap dat het contactoppervlak van het lichaam met de onderlaag zo groot mogelijk wordt gemaakt.
Hoe groter het oppervlak dat wordt ondersteund (verspreiding van de druk) hoe lager de druk op de individuele punten.
Dit principe verklaart waarom het zitten van een
patiënt op een windring slecht is: de druk op de
lichaamsdelen binnenin de ring is weliswaar
minder, maar het lichaamsgewicht van de patiënt
is hetzelfde gebleven en daarmee wordt
de druk op de randen van de windring groter,
met daarmee juist een verhoogd decubitusrisico.

Drukreducerende systemen (drukverlagende matrassen)

Statische matrassen:
• standaard foam/schuim ziekenhuismatras
• traagschuimmatras (visco-elastisch polyrethaanschuim)

Drukopheffende systemen (druk opheffen / verplaatsen)

Dynamische systemen:
(elektrisch aangedreven luchtmatrassen),

• low air loss matrassen
• air-fluidised bedden

Een drukreductie van 20-30% wordt waargenomen in verschillende lichaamshoudingen bij proefpersonen op een traagschuimmatras (traagschuim wordt ook wel visco-elastische polyethyleen-urethaanmatras genoemd).

(Defloor T. Het effect van de houding en de matras op het ontstaan van drukletsels. Verpleegkunde 1997; 12(3): 140-149. Willems P. Het drukreducerend effect van schuimrubber matrassen. Niet gepubliceerde Eindverhandeling K.U.Leuven.)

De hoes van een matras is van grote invloed op het druk- reducerend vermogen van een matras. Met name een gebrek aan elasticiteit beperkt de drukreductie.

Het hangmat-effect (“hammock-effect”) kan ontstaan bij een strak gespannen ondersteuningsvlak. Dit veroorzaakt zowel een verhoogde druk als meer schuifkrachten, met daardoor een verhoogd risico op het ontstaan van decubitus.

Dit principe geldt ook voor strak gespannen lakens. Lakens behoren dan ook niet te zijn aangetrokken of ingestopt, overigens zonder dat er plooien ontstaan die op zich weer door lokale drukverhoging decubitus bevorderend werken. Hoezen zowel als lakens behoren glad te zijn; hoe lager de frictie coëfficiënt, hoe lager de optredende schuifkrachten zullen zijn. De eigenschappen van de hoes zijn ook bepalend voor de mate van waterdamp doorlaat- baarheid en van de warmteafvoer.

Operatietafelmatrassen
Bij drukmetingen tijdens operaties bleken gelmatrassen onvoldoende drukreductie te geven.

(De Keyser G. A study of the effect of pressure during surgery with a view to the prevention of pressure sores. Utrecht: Hogeschool Utrecht, 2000.

Foammatrassen gaven ook onvoldoende drukreductie in vergelijk met visco-elastische polyethyleen-urethaanmatrassen (traagfoammatrassen).

(Defloor T, De Schuijmer J. An evaluation of four operating table mattresses used for preventing pressure ulcers. EPUAP review 1999; 1 (2):42-42 )

Circulatoir (bloedcirculatie) instabiele patiënten hebben een grotere kans om decubitus te ontwikkelen tijdens een ingreep.
Bij cardiovasculaire (hart en bloedvaten) patiënten geven traagschuim operatietafelmatrassen en lucht operatietafelmatras minder decubitus dan een standaard operatietafelmatras.

(Hawkins JE. The effectiveness of pressure- reducing table pads as an intervention to reduce the risk of intraoperatively acquired pressure sores. Mil Med 1997;162 (11 ):759-761. Maklebust J., Sieggreen M. Pressure ulcers. Guidelines for prevention and nursing management. 2 ed. West Dundee,IL: S-N Publications, 1996)

Vrijwel zonder uitzondering zijn de foam, zowel als gelmatrassen niet dikker dan 2 cm. Uit incidentie onderzoeken is wel duidelijk geworden dat langdurige operaties geassocieerd kunnen worden met decubitus. Bij patiënten die een operatie ondergingen voor een mondbodemcarcinoom (in halfzittende houding) werd bij alle patiënten decubitus graad 1 en 2 gevonden direct na de operatie. Het gebruik van een dikker matras deed de decubitus vrijwel verdwijnen.

(Schoonhoven l. Incidentie van decubitus op de operatietafel. Verplegingswetenschap Universiteit Utrecht, 1998.)

Het gebruik van dikkere matrassen stuit op praktische en emotionele problemen. Praktisch is het moeilijk om dikkere matrassen te gebruiken met apparaten die beperkt zijn in ruimte. Chirurgen zeggen nogal eens dat de patiënt minder stabiel zou liggen op een dikkere matras. Vervolgens zou bij hartmassage de uitgeoefende druk minder doorwerken op de thorax van de patiënt. Deze bezwaren kunnen niet door onderzoeksgegevens worden bevestigd. Een matras op een operatietafel van 4-6 cm heeft geen invloed op de ligstabiliteit van de patiënt en bij hartmassage is met name het impulsmoment dat de thorax doet vervormen. Verder ligt een patiënt op een traagschuimmatras min of meer weggezakt in het materiaal (oppervlaktevergroting is het belangrijkste doel bij het gebruik van deze matrassen), waardoor de stabiliteit eerder meer dan minder is in vergelijking met een standaard matras.

In alle omstandigheden waarin patiënten in liggende houding worden onderzocht of behandeld, dient gebruik te worden gemaakt van een onderlaag met anti-decubituseffecten. Een matras behoort onder deze omstandigheden tenminste 6 cm dik te zijn en vervaardigd uit een materiaal met anti-decubituseigenschappen.
Bij ontwikkeling van apparaten moet met deze dikte rekening gehouden worden. Dit is het advies in de richtlijn decubitus van het CBO.

Statische matrassen

» Koudschuimmatras
Celstructuur koudschuimmatras Koudschuim matrassen kenmerken zich door de uitstekende elasticiteit.
De celstructuur van deze matras is open en geeft samen met de profilering een uitstekende luchtcirculatie en ventilatie.

Wat zijn koudschuimmatrassen

» Traagschuimmatras
Traagschuim is een visco-elastisch polyurethaanschuim en wordt zachter door warmte. Het traagschuimmatras is opgebouwd uit meerdere lagen waarvan het traagschuim bovenop ligt. Traagschuim werkt malvormend en drukverlagend en geeft dus nauwelijks ondersteuning. Het past zich aan en zorgt ervoor dat er
geen druk op het lichaam ontstaat

Preventief kan een traagschuim- matras worden gebruikt.

Alles over traagschuim

» Oplegmatrassen
Oplegmatrassen zijn dunne matrassen die op een bestaand matras geplaatst kunnen worden om zodoende het bestaande matras zachter te maken en voor een betere gewichtsverspreideing te zorgen. Opleg matrassen die ingezet worden ter voorkoming van decubitus worden in de regel van visco elastisch materiaal (traagschuim) gemaakt.

» Vezelmatras
Een vezelmatras heeft geen drukverdelend en/of drukopheffend effect.

» Watermatras
Het watermatras heeft een drukreducerend effect maar er zitten enkele nadelen aan dit matras.
• De stugge hoes van het watermatras verhoogt de druk en schuifkracht.
• Risico op afkoeling van de patiënt.
• Het gewicht van het matras.
• Verminderde mobiliteit van de patiënt. Het vraagt veel inspanning voor het verplegend personeel om de patiënt van houding te veranderen (vooral in een zijligging van 30 graden).

» Operatiematras
Operatietafelmatrassen van traagschuim met een hoge densiteit fixeren de patiënt maar kunnen niet worden ingezet in het kader van decubitus preventie. Operatietafelmatrassen van gel kunnen ook niet worden aanbevolen in het kader van decubitus preventie. Gelmatrassen scoren onvoldoende om het drukoppervlak te vergroten en zodoende de druk te doen verminderen.

Dynamische systemen

» Luchtmatras
Luchtmatras, Matras met een luchtkern biedt grote voordelen ten opzichte van de meeste matrassen. Deze matrassen zijn zeer hygiënisch en zelf harder of zachter te maken met behulp van een elektrische luchtunit. Ook komt er geen ligkuil in dit type matras, waardoor de levensduur lang is. Een combinatie met een traagschuim, koudschuim of latex talalay toplaag biedt een zeer goed ligcomfort. De uitgebreide systemen worden vaak in zorginstellingen gebruikt en noemt men ook wel alternerende systemen, waarbij de luchtbanen om en om worden gevuld met lucht. Deze lucht circuleert continu en geeft het zogenaamde wisseldrukeffect.

Video1_N

» Low air loss matras
Het low air loss matras is een anti-decubitusmatras met aaneen geschakelde luchtkussens. Deze luchtkussens worden door de aan het voeteneinde van het bed bevestigde elektrische unit gevuld gehouden. Een optimaal low air loss systeem heeft een opbrengst van 200 liter per minuut. Het principe van low air loss is dat de luchtkussens kleine gaatjes bevatten waardoor de steeds ingevoerde lucht langzaam ontsnapt. De constante luchtstroom rond de patiënt is goed voor de huidconditie.

Meer info

Air-fluidised bed

» Air-fluidised systeem
Deze matrassen zorgen ervoor dat de druk zo goed mogelijk wordt verdeeld, waardoor het beschadigde gebied rust krijgt en de kans krijgt te herstellen. In verschillende gerandomiseerde,gecontroleerde onderzoeken is aangetoond dat de uitkomsten voor genezing bij patiënten met decubitus categorie III en IV die op een air fluidised systeem worden behandeld beter zijn dan bij gebruik van standaard bedden, van foammatrassen en van niet met lucht gefluïdiseerde ligsystemen.