De huid is het grootste orgaan van het menselijk lichaam. Bij de volwassene is het oppervlak 1.5 - 2.0 m2. Het gewicht van de huid, inclusief het onderhuids bindweefsel is 15-20 kg. De huid beschermt tegen allerlei invloeden van buitenaf.
Ze bestaat uit drie delen.
Het bovenste (=buitenste) gedeelte wordt gevormd door de opperhuid:
de epidermis.
Daaronder ligt de lederhuid: het corium of de dermis. Deze lagen vormen de huid.
Het onderste gedeelte is het onderhuidse bindweefsel: de zogenaamde subcutis (bindweefsel is weefsel dat dient tot verbinding en steun van andere weefsels en organen). Onder de subcutis bevindt zich de vetlaag. In de huid bevinden zich ook huidaanhangsels: talgklieren, zweetklieren, haarwortels en plaatsen waar nagels worden aangemaakt worden, het nagelbed.
Wat is de opperhuid (Epidermis)?
De epidermis, bestaat voor het grootste deel uit één type cel: de keratinocyt. De keratinocyten worden in de onderste laag (de basale laag) gevormd en schuiven van daaruit langzaam naar boven. Geleidelijk gaan ze over in een dode verhoornde cellaag, de hoornlaag, waar de cellen steeds losser tegen elkaar liggen. De verbinding tussen de afzonderlijke opperhuidcellen is van groot belang voor de bescherming van de huid, onder andere tegen uitdroging.
De opperhuid is normaal slechts enkele tienden van een millimeter dik, waar bij de hoornlaag niet meer is dan een dun vliesje. Op plaatsen waar de huid veel eelt bevat, zoals de handpalmen en de voetzolen, is de hoornlaag extra dik.
Doordat de cellen in de basale laag zich voortdurend delen en deze uiteindelijk aan de bovenkant afschilferen, vernieuwt de opperhuid zich ongeveer één keer per maand. Het vermogen tot aanmaak van nieuwe cellen in de basale laag, maakt dat de huid bij een verwonding vrij snel dichtgroeit. De delings- activiteit van de basale laag wordt door verschillende factoren bepaald.
Bij jonge mensen verloopt de celdeling sneller dan bij ouderen. De afschilfering aan het oppervlak is, behalve op het behaarde hoofd bij roos en bij bepaalde huidziekten (zoals psoriasis), gewoonlijk niet zichtbaar.
De opperhuid vormt in zijn geheel een natuurlijke barrière tegen chemische stoffen en fysische invloeden zoals zuren, tegen uitdroging en beschadiging door zonlicht. De huid beschermt ons ook tegen het binnendringen van bacteriën, schimmels en virussen.
Wat is de lederhuid (Cutis/Dermis)?
De lederhuid [2] is een 1-3 mm dikke bindweefsellaag. Deze bestaat voornamelijk uit bindweefselcellen, bindweefselvezels en een gel-achtige grondsubstantie. De onderkant van de opperhuid en de bovenkant van de lederhuid zijn niet vlak. De grens vertoont een sterk golvend patroon met in- en uitstulpingen waardoor beide lagen in elkaar grijpen en de opperhuid in de lederhuid verankerd ligt. De uitstulpingen van de lederhuid in de opperhuid zitten vol met hele kleine bloedvaatjes (haarvaatjes) [5], en lymfevaatjes [6], van waaruit de bovenliggende opperhuid wordt gevoed en afvalstoffen worden afgevoerd. Meer naar onderen in de lederhuid bevindt zich een dicht vlechtwerk van grotere bloedvaatjes en lymfevaatjes. Andere zenuwvezels verzorgen de talg- en zweetklieren [7], de spiertjes rond de haren en de bloedvaatjes. De bloedvaten in de huid zijn niet alleen verantwoordelijk voor de voeding (en zuurstofvoorziening) van de huid zelf, maar ook voor het regelen van de lichaamstemperatuur. de huiddoorbloeding bepaalt in belangrijke mate de hoeveelheid warmte die aan de buitenwereld wordt afgegeven. De vezels in de huid bepalen de rekbaarheid en de trekvastheid. Hoe ouder de huid, des te minder rekbaar en trekvast deze is. In de lederhuid bevinden zich ook talrijke zenuwuiteinden die de mens tast- pijn- en temperatuurzin verschaffen.
Wat is onderhuids bindweefsel (subcutis)?
Het onderhuidse bindweefsel bestaat voornamelijk uit vet [3]. Het heeft een belangrijke functie als warmte-isolerende laag, energie-opslagplaats en stootkussen.
De huid rondom de wond
De huid rondom een wond is per definitie kwetsbaar. Maar kwetsbare huid kan ook ontstaan ten gevolge van veroudering, een huidziekte (zoals eczeem), beschadiging van buitenaf (zoals ultraviolette straling),door een ziekte die met een onderliggende pathologie te maken heeft (zoals lipodermatosclerose) of een aangeboren aandoening (zoals epidermolysis ullosa).
Het is het belangrijk om te onderzoeken welke factoren de kwetsbaarheid bepalen en hoe het mogelijk is verdere schade aan de huid zo veel mogelijk te voorkomen. Bij de verzorging van een wond is het daarom noodzakelijk,
een gedetailleerde geschiedenis van de huid van de betreffende patiënt vast te leggen, de huid regelmatig te controleren bij de verwisseling van het verband en het behandelplan af te stemmen op de relevante risicofactoren.
Er zijn veel factoren die het risico van kwetsbare huid vergroten en wondverpleegkundigen spelen een sleutelrol bij de preventie van huid- problemen rondom de wond en bij het bepalen wie een risicopatiënt is.
Dit is cruciaal, want letsel aan de huid rondom de wond leidt tot een langere genezingsduur, kan pijn en ongemak veroorzaken en kan de kwaliteit
van leven van een patiënt negatief beïnvloeden.
Tijdens een mensenleven staat de huid bloot aan een groot aantal interne
en externe letsels van diverse aard, die de structuur of functie kunnen
aantasten. Bij gezonde mensen is de huid sterk en veerkrachtig en zal zij
zichzelf altijd herstellen, tenzij het letsel heel ernstig is. De huid is echter
onderhevig aan veranderingen, waardoor deze kwetsbaar, beschadigd
en disfunctioneel kan worden.
De normale huid
Sommige van deze veranderingen zijn intrinsiek, andere zijn extrinsiek.
De normale huid heeft veel functies en een van de belangrijkste is wel het beschermen van het lichaam tegen chemische, fysieke en mechanische
gevaren en tegen het binnendringen van micro-organismen. De huid bevat
verschillende soorten zintuiglijke receptoren die de inkomende prikkels
van aanraking, pijn, trilling, druk, warmte, kou en jeuk waarnemen. De
effectiviteit van de huidbarrièrefunctie wordt door een aantal kenmerken
bepaald. Daarbij valt te denken aan de kwaliteit van de epidermale cellen,
van de interactie tussen cellen, van de epidermis en dermis, van de intercellulaire stoffen en van het immuunsysteem.
De huid is een dynamisch orgaan dat zich voortdurend vernieuwt en verandert in reactie op endogene en exogene prikkels. Deze processen kunnen
verstoord zijn bij mensen met een kwetsbare huid. Zo kunnen bijvoorbeeld
veroudering, schade door UV-straling en een genetische aanleg alle drie bijdragen aan de kwetsbaarheid van de huid.
Ulcera
Een grote uitdaging vormen de dermatologische problemen die te maken hebben met specifieke wondsoorten, zoals veneuze beenulcera, drukulcera en
diabetische voetulcera. Hierbij zorgt de kwetsbare huid rondom de wond
vaak voor de meeste problemen, vaak nog meer dan de behandeling
van de wond zelf.
Beoordeling van de huid, betekent het opmaken van een gedetailleerde dermatologische geschiedenis, door vragen te stellen aan de patiënt, de huid nauwgezet te bekijken en gedetailleerde aantekeningen te maken. Dit kan
aanwijzingen opleveren voor de diagnose, behandeling en verpleging van bestaande of potentiële problemen. De sleutel tot een goede behandeling is in alle gevallen een juiste diagnose, een goed begrip van de oorzaak van het
probleem en het inzicht om te bepalen wanneer verwijzing naar een specialist noodzakelijk is.
Bronnen:
www.huidarts.com
www.ntvw.nl
Huidfonds
Stichting die zich inzet huidziekten te bestrijden
NVH (Nederlandse Vereniging voor Huidtherapeuten)
NVDV Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie)
VAP (Vereniging van Allergie Patiënten)
PVN (Psoriasis Vereniging Nederland)
LVVP (Landelijke Vereniging voor Vitiligo Patiënten)
NFVN (Neurofibromatose Vereniging Nederland)
VMCE (Vereniging voor Mensen met Constitutio- neel Eczeem)
Vereniging van Spatadertherapeuten
Stichting Melanoom
NTVH (Nederlands Tijdschrift Voor Huidtherapeuten)
HUID
Het magazine over huid en huidaandoeningen.
Centra voor lasertherapie in Nederland
HET onbetwistte startpunt voor iedereen die iets wil weten over wondzorg.
