Voorlichting decubitus


Vanuit de zorg kan men met alle betrokkenen veel doen aan preventie van decubitus. Bij de preventie van decubitus wordt in eerste instantie vaak gedacht aan goede kleding en dito schoeisel, aan wisselligging en aan het gebruik van speciale matrassen en kussens. Maar een belangrijk element bij het voorkomen van decubituswonden is zeker ook het inschakelen van de patiënt en diens directe omgeving.

Vier elementen
Patiënten voorlichting geven over hun gezondheid, over hun ziekte en alles wat daarmee samenhangt, stelt hun in staat zelf enige controle te houden op hun leven en op wat er gaat gebeuren. Het geven van voorlichting aan patiënten en mantelzorgers is veel meer dan alleen de overdracht van informatie. In het algemeen wordt bij patiëntenvoorlichting een onderscheid gemaakt tussen vier verschillende functies, namelijk informatie, instructie, educatie en begeleiding. Het is helder dat het lang niet altijd eenvoudig is om patiënten een actieve rol te laten spelen bij de preventie. Sommige patiënten zijn domweg -vaak als gevolg van hun ziekte- niet in staat om de informatie op te nemen, anderen willen er domweg niet bij betrokken worden. En natuurlijk zijn er ook patiënten die gewoon niet in staat zijn om te voelen, die niet kunnen bewegen, die zich nergens meer bewust van zijn. Het is uiteraard aan de behandelaar om een goede inschatting te maken of de verschillende elementen van voorlichting ook daadwerkelijk voor de betreffende patiënt gelden en of hij of zij ook daadwerkelijk een actieve rol kan spelen bij de preventie van decubitus.


Het is voor de zorgverlener van belang om aan de patiënt
voorlichting op maat te geven


Wat en hoe?
Er zijn tal van folders en brochures over decubitus en decubituspreventie in omloop. Maar het is duidelijk dat het meegeven van alleen een brochure aan risicopatiënten absoluut onvoldoende is. En altijd geldt voor de zorgverlener natuurlijk dat niet alleen de zorg, maar ook de voorlichting op maat moet worden gegeven. In essentie gaat het eerste voorlichtende gesprek over factoren die de decubitus veroorzaken en verergeren en specifieke risicoplaatsen bij de betreffende patiënt. Vervolgens wordt er uitvoerig gesproken over de maatregelen die de patiënt of de directe omgeving zelf kunnen nemen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan zelfinspectie met behulp van een spiegel, wisselligging, een goede houding bij zitten en liggen, voeding, lichaamshygiëne en het dragen van schone, droge en niet knellende kleding. Vervolgens wordt in het gesprek ingegaan op de maatregelen die de zorg­verlener zal nemen. Zeker zo belangrijk is dat wordt benoemd op welke signalen de patiënt en de directe omgeving echt moeten letten en wanneer ze deze signalen moeten doorgeven richting de zorgverlener. Tenslotte is het heel belangrijk dat aan het eind van een dergelijk gesprek echt wordt gecheckt of de boodschap ook daadwerkelijk is geland.    

De setting van het gesprek is van belang
Het heeft geen zin om een dergelijk gesprek te voeren als de betreffende patiënt veel pijn heeft of zich niet comfortabel voelt. Het is altijd nuttig als er iemand uit de directe omgeving van de patiënt bij het gesprek aanwezig is. De vorm van de boodschap en het taalgebruik moeten worden aangepast aan de patiënt. Medisch jargon moet zo veel mogelijk worden vermeden, informatie moet in hapklare brokken worden opgediend. Het gebruik van audiovisuele hulpmiddelen kan zeer nuttig zijn.   

Tenslotte is het heel belangrijk dat in een gesprek duidelijke afspraken worden gemaakt wie wat doet en wie waarvoor verantwoordelijk is. Zo kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat de patiënt zelf twee maal daags een stukje wandelt, dat de mantelzorger meegaat om nieuwe kleding te kopen, dat de arts de diëtiste inschakelt, dat de eerste zorgverlener verantwoordelijk is voor het schema van de wisselligging enzovoort. Het gaat er om de dat de taken duidelijk belegd zijn.   

Bron: Julie Vuolo 'improving patient education on pressure ulcers" Wounds 2014 | NTVW 2 - 2015.